Interferenties

De media worden ingedeeld in “Oude Media” en “Nieuwe Media”. Onder de zogenaamde Oude Media vallen de dag- en weekbladen, en radio en tv. Die oubollige media hebben het hard te verduren. Kranten raken al twintig jaar gestaag abonnees kwijt. Hun lezersbestand vergrijst. Gratis bladen als Metro en Spits zijn immens populair geworden. Na het aanvankelijke debacle van TV10 hebben de commerciële omroepen keihard teruggeslagen en een groot marktaandeel veroverd in de wereld van radio en tv. In de strijd om de luister- en kijkcijfers voelen de publieke omroepen geroepen om zich steeds meer aan te passen aan de platheid van de commercële media.
Ook in de kringen van de Oude Media zelf wordt stevig gediscussieerd over de Nieuwe Media, vaak met een angstig ontzag voor de nieuwlichters.  Zoals ik hier zal proberen aan te tonen, is dat ontzag onterecht. De Oude Media raken wel hun abonnees kwijt, maar niet hun maatschappelijke invloed. De opkomst van de Nieuwe Media gaat niet gepaard met een substantiële invloed van deze nieuwe communicatievormen.

Taak medium
Een medium kan zichzelf verschillende taken stellen. Voor een commerciële instelling is dat natuurlijk in de eerste plaats geld verdienen. Maar toch hebben mensen, als ze het over de commerciële NRC, hebben, vaak een heel ander gevoel dan wanneer ze het commerciëlee karakter  van RTL hebben. Dit verschil in gevoel wordt onder meer verklaard doordat kwaliteitsmedia een redactie-statuut hebben, d.w.z dat de commerciële tak van het bedrijf zich niet met de inhoud van het blad of de inhoud van het programma mag bemoeien. Bij de RTL kanalen bepaalt de commercie de inhoud in hoge mate en zijn de meningen daar bijna altijd onbetrouwbaar.

Als we de financiële drijfveer even apart zetten, kunnen we daarnaast nog verschillende andere doelstellingen van de Oude Media op een rijtje zetten:

1. Nieuws brengen. De lezer/kijker/luisteraar informatie verschaffen. Dit nieuws kan betrekking op politiek, binnenland, buitenland, economie, consument, sport, enz.
2. Nieuws analyseren en interpreteren.
3. Amusement. De lezer moet leuk worden beziggehouden. Met flinterdunne verhalen over lifestyle en showbusiness
4. Service voor de lezer. Met behulp van film-, boek-,  en reisbesprekingen, met behulp van toneel- en cabaret-recensies, en met behulp van besprekingen van muziekvoorstellingen wordt de lezer bediend als consument. Deze service is uiteindelijk uitgemond in steeds commerciëler wordende webwinkels waarin uitgaven van cd’s, dvd’s en boeken, tot en met wijn- en reisarrangementen worden aangeboden.

De verdeling van de inhoud van een Oud Medium over bovenstaande  vier onderdelen, bepaalt of we met een kwaliteitsmedium te maken hebben (NRC) of met een regelrechte tabloid (Story).

Interactiviteit
Het grootste verwijt dat de Oude Media gemaakt wordt,  is hun vermeende gebrek aan interactiviteit. Oude Media bestaan geheel uit oude journalisten die hun pennenvruchten of reportages uitstorten over een gewillig, maar vooral inactief publiek. De lezers  mogen nog wel een ingezonden brief insturen, maar de kans dat deze geplaatst wordt is bijzonder klein. De echte journalisten beschouwen de ingezonden-brieven pagina van hun krant eigenlijk geen onderdeel van hun krant.

Gewone Nederlander
Om vooral de gewone Nederlander meer te betrekken bij de Oude Media wordt het nieuws voortdurend “klein” gemaakt. Bij welke grote gebeurtenis in de wereld dan ook, de redactie van het NOS Journaal weet altijd wel een gewone Nederlander te vinden die zijn zijn mening mag geven na een een tendentieuse vraag (1 min. avi file, 3.4 Mb). Deze figurant is altijd iemand die van het onderwerp totaal geen verstand  heeft. Geeft niet als het maar een gewone Nederlander is. Je krijgt geen idee  hoeveel van die mensen  de verslaggever heeft geïnterviewd voordat hij er genoeg had om er één of een paar uit te pikken (avi file 0.5 Mb) die goed pasten in de mening van de redactie. En dan Stand.nl, tenenkrommend, met reageerders voor wie het inbellen een leuke hobby is. Het IQ van de Nederlander wordt bij het NOS-journaal ingeschat op het gemiddelde van een achterlijke (avi file 1.3 Mb). Ook in de kwaliteitskranten zijn de pagina’s tegenwoordig bezaaid met één- of twee-zins uitspraken, van gewone Nederlanders, of van BN’ers, over nieuwsgebeurtenissen van die dag. Statistisch totaal niet onderbouwd. Als informatie totaal waardeloos, maar blijkbaar wel leuk voor een lezer – denkt de krantenredactie – al die flutmeninkjes.

Maatschappelijke invloed van Oude Media
De Oude Media hebben behoorlijk maatschappelijke invloed. Pauw en Witteman krijgen elke politicus en bestuurder die in het nieuws is (en helaas ook sportman en advocaat).

Nieuwe media: sociale sites
Wat zijn nu eigenlijk de Nieuwe Media? In de eerste plaats zijn er de sociale sites zoals Hyves en Facebook en het meer prestigieuze LinkedIn.  Op Facebook en Hyves communiceren mensen met elkaar. Het sympathieke van deze plekken is dat in principe de deelneming gebeurt onder echte namen.  Het sociale networken op al die sites neemt tegenwoordig een grote plaats in bij de jongere generatie.  Deze activiteiten worden geheel in hun sociale leven geïntegreerd. Vrouwen worden versierd via Hyves. YouTube staat vol met leuke filmpjes.  Maar in het publieke debat zijn deze nieuwe media totaal afwezig. Daar hebben ze geen enkel invloed. Behalve als ze functioneren als (ongewilde) schandpaal (zie verder).
Ik kan me niet voorstellen dat vanuit deze sites concurrentie uitgaat naar de Oude Media. Behalve dan dat mensen hun tijd maar één keer kunnen spenderen en deze sites spannender vinden dan een krant te lezen.
Ik krijg voortdurend verzoeken van idealistische (of misschien wel heel commerciële) internet-ondernemers die weer een nieuwe sociale site opgezet hebben voor wetenschappers en mij verzoeken om mee te doen. In mijn Engelstalige blog heb ik al verschillende keren laten blijken wat ik daar van vind.

Nieuwe Media: delen/downloaden van bestanden, muziek, video
Soms is dat delen gratis (YouTube) en soms kost dat geld (iTunes). Deze sites zijn zeer populair. Vormen zeker een bedreiging voor platenmaatschappijen, maar niet voor de Oude Media. Waarom wil iedereen zijn video kwijt op YouTube? De studies communicatiewetenschappen aan de universiteiten zijn ook zeer populair. Iedereen wil “wat doen in de media”. Door je filmpje op YouTube te zetten, voel je je bijna al filmregisseur.

Nieuwe media: de nieuwe schandpalen
Internet  zorgt ervoor dat informatie heel makkelijk gedeeld kan worden, en – en dat is nieuw aan de situatie – dit publiceren kan geschieden zonder legale drempel of belemmering. Rechterlijke instanties en wetgeving lopen hopeloos achter bij de ontwikkeling van de Nieuwe Media. Deze achterlijkheid heeft tot gevolg dat activiteiten die, indien uitgevierd in het kader van  Oude Media, tot grote maatschappelijke commotie zou leiden, zonder veel problemen op internet kunnen worden uitgevoerd. In onze rechtsstaat is de schandpaal al bijna tweehonderd jaar uitgebannen, maar via internet is deze weer terug. Ik denk niet dat de Oude Media ook weer de schandpaal zouden willen invoeren. De Telegraaf is uiteraard een ander verhaal.

Bedreiging vanuit nieuwe media: blogs, blogverzamelsites, nieuwssites, forums, enz.
Blogverzamelsites, zoals Telegraafdochter GeenStijl en de nieuwssite nu.nl zijn ontegenzeggelijk succesvolle commerciële ondernemingen. Met honderdduizenden bezoekers per dag. En velen laten ook reacties achter op deze interactieve sites. Dat succes maakt de Oude Media nerveus. Het zijn vooral dit type sites dat wordt gezien als een bedreiging voor de Oude  Media. In de tegenaanval hebben alle Oude Media nu ook aan al hun websites forums geplakt, waar ieder naar hartenlust kan reageren of een onbeduidende weblog kan schrijven.

Waarom zijn deze nieuwe sites zo populair? Ik denk dat de voornaamste reden is dat je daar je mening kwijt kan (ja, meestal moet) onder pseudoniem. Je kan over alles een mening  geven. Je zult er nooit op aan gesproken kunnen worden. Totaal vrijblijvend. Je bent niet verantwoordelijk voor je daden. Wat een heerlijk gevoel. Ik zal u een paar voorbeelden geven van schuilnamen: (bij GeenStijl en Spits)   “pennestront”, “DonQ.”, “multi interpretabel”, “Eurotokkie”, “bloedjelink”, “Loopse Teef”, “fuckje”, “Treurig Varken”, “ChristusTePaard”, “Bezope Islamiet”, “geenstijlsteengeil”, “Koning_poephoofd“, “janmaat”

Alleen al aan de namen is te zien dat de personen achter deze schuilnamen niet serieus bezig zijn met meningsvorming. De reacties zijn meestal losse flodders. Voor de reagluurders is het een uitlaatklep. Prachtig. Aan de ene kant onschuldig wat betreft deze reagluurders. Het zijn anonieme hooligans. Ze worden gewoon gebruikt door de eigenaren van de sites.  Aan de ander kant zijn die sites één anoniem, laf zooitje. GeenStijl wil nu ook de publieke media in. Ik denk dat u mijn advies niet nodig heeft, maar wat mij betreft komen ze er niet in.

Maatschappelijke invloed van anonieme nieuwe media
Door hun anonieme en pseudonieme karakter zullen de Nieuwe Media nooit serieus genomen worden. Behalve misschien als een soort graadmeter van de onderbuikgevoelens in onze maatschappij. Meewerken (zoals D66-Tweede-Kamerlid Boris van der Ham deed) aan deze sites valt onder populisme.

Oude media hebben lef
In de oude media staan de mensen voor hun mening, journalisten columnisten, discussieleiders. Ze zijn niet anoniem. Dat is hun kracht. En dat moeten ze vooral blijven doen. En niet nerveus worden van het armoedige anonieme zootje.