(Ook verschenen bij Joop.nl, maar dan zonder illustraties)
Voor menigeen is Julian Assange, de oprichter van WikiLeaks, een held. Ik beschouw de manier waarop WikiLeaks aan het opereren is geslagen een bedreiging voor democratie en rechtstaat. Ik citeer uit de beschrijving van het doel van WikiLeaks – zoals vermeld op hun site (mijn vertaling):
Wij publiceren materiaal van ethische, politieke en historische betekenis terwijl we de identiteit van onze bronnen geheim houden, ten einde een universele mogelijkheid te bieden voor het onthullen van achtergehouden en gecensureerde onrechtvaardigheden.
Ik kan u verzekeren dat het gebrekkige taalgebruik niet te wijten is aan mijn vertaling. Die “wij” in de verklaring is een stelletje ongeregeld, een verzameling anonieme personen zonder enige vorm van legitimiteit en slechts gebonden aan hun eigen morele, politieke en historische standaarden en verantwoording schuldig aan niemand.
Verborgen criminele activiteiten
Het blootleggen van verborgen gehouden crimineel gedrag juich ik toe en ben ik bereid om actief aan mee te werken. 
Criminele handelswijze kan in dit verband ruim worden geïnterpreteerd, zodat ook allerlei schendingen van tuchtrecht eronder vallen. Inbreuken op internationaal recht, zoals oorlogsrecht, zijn tevens ingesloten. Als WikiLeaks aantoont dat Amerikanen oorlogsmisdaden begaan hebben, applaudisseer ik voor die openbaring.
Morele superioriteit van de schenders
Het misverstand bij de voorstanders van de praktijken van WikiLeaks is de opvatting
dat schenden van vertrouwelijkheid van confidentiële documenten goed is. Een dergelijke opvatting houdt impliciet een gevoel van morele superioriteit in tegenover de meerderheid van een democratie. Als rechts aan de macht is, vindt links dat deze schending een verdedigbare strategie is en vice versa. Schenders vinden dat iedere burger het recht heeft op de inhoud van elk overheidsdocument, ook als democratisch bepaald is dat niet iedereen daar recht op heeft. De stukken van Amerikaanse diplomaten heeft WikiLeaks gekregen via een crimineel. Ook al hebben drie miljoen Amerikanen rechtmatig toegang tot die informatie dan nog is het openbaren ervan verboden bij een democratisch tot stand gekomen wet. Wie weet welke andere onrechtmatig verkregen geheime informatie ze nog zullen gaan lekken onder het mom dat WikiLeaks weet wat goed voor ons is.
Verliezers lekken
Wie laten er vertrouwelijke gegevens uitlekken? Afgezien van gefrustreerde ambtenaren en andere werknemers, zijn het diegenen die zich niet kunnen neerleggen bij de uitslag van de verkiezingen of de coalitie-onderhandelingen. Lekken is een manier om te proberen meer macht te krijgen dan je getalsmatig op grond van een democratische uitslag hebt.
Nederland
Om de discussie concreet te houden, beperk ik me in de rest van deze bijdrage tot Nederland. Er zullen ook meer en meer schendingen van vertrouwelijkheid in ons land gaan plaatsvinden.
Voorbeelden
Moeten alle coalitie-onderhandelingen in het openbaar gebeuren? Het antwoord hierop is nee. Want als het antwoord ja zou zijn, hebben we een prachtig mediaspektakel, maar zouden de onderhandelingen per definitie mislukken. Toch worden politici voortdurend door journalisten lastig gevallen met vragen over het verloop van die onderhandelingen. Als ze niet antwoorden worden ze prompt beschuldigd van het plegen van achterkamertjespolitiek. De wens om dat eerder te weten, kan alleen maar ingegeven zijn door de wil om het proces te beïnvloeden. Maar beïnvloeden met welke democratische of morele pretentie? Als vertrouwelijke documenten van die onderhandelingen door een 
plichtsverzuimende ambtenaar via wikilekken.nl online worden gezet, zullen alle media deze informatie publiceren. Met als resultaat mislukte onderhandelingen. Als medewerkers bij vakbonden en werkgevers voortdurend via wikilekken.nl anoniem uit de school klappen over het verloop van het onderhandelingsproces, wordt er geen CAO meer afgesloten.
Wie bepaalt de grens van wat er geschonden mag worden? Gezien het gebrek aan moreel besef bij oude media als Elsevier en bij nieuwe media als GeenStijl zal ook de zelfregulatie bij journalisten niet werken. De gelekte belastingaangifte van Guus Hidding zal door die twee ‘onfatsoensrakkers’ zeker worden gepubliceerd, waarna de kwaliteitsmedia huichelend zullen zeggen dat ze wel moeten volgen. De volgende schending zou kunnen zijn dat uit het klandestien gepubliceerde patiëntendossier van één van onze ministers blijkt dat hij hiv-besmet is. Bij wikilekken.nl zullen ze hebben gevonden dat deze informatie ethisch, politiek en historisch significant is. Succes, want de minister zal aftreden.
Lichtvaardig
Een beetje slimme en moedige ambtenaar is in staat om binnen zijn organisatie een onduldbare zaak op de agenda te krijgen. Lekken is laf en gemakkelijk, en voor ambtenaren strafbaar en reden tot ontslag. Journalisten die die onrechtmatig verkregen stukken publiceren, legitimeren strafbaar gedrag.
Er wordt in dit land lichtvaardig gedacht over lekken. Op dezelfde dag dat Paul Tang bekende dat hij – ondanks een door hem getekende belofte het niet te te zullen doen – gelekt had naar RTL4 schreef ik al dat hij uit de PvdA-fractie gezet had moeten worden. PvdA-kamerlid Frans Timmermans verklaarde een paar dagen geleden op tv geen problemen te hebben met WikiLeaks. Bij de kwestie van de DSB-bank publiceerde de Volkskrant gelekte informatie. Mede daardoor is de bank failliet gegaan. De waarheid wie voor deze schending verantwoordelijk is, zal nooit boven tafel komen. De Volkskrant toont geen berouw.
Technische oplossingen
Ik weet genoeg van ICT om in te zien dat het verbieden en uit de lucht halen van lekkende sites geen zin heeft. Er zijn technisch wel wat oplossingen mogelijk om het lekken minder interessant, ja zelfs gevaarlijk te maken. Zoeken in tekst kan geautomatiseerd worden. Google is er een miljardenbedrijf door geworden. Ook WikiLeaks 
staat of valt met het snel kunnen zoeken in teksten. Zoeken in geluidsfragmenten, plaatjes en video’s heeft ondanks de gigantische onderzoeksinspanningen van de laatste dertig jaar, nog steeds de efficiëntie van het stenen tijdperk. Berichten die in deze vorm worden verstuurd zijn voor een regering nog wel bruikbaar maar niet meer voor WikiLeaks.
Versleutelde pdf-bestanden die alleen maar met speciale programma’s kunnen worden gelezen en niet kunnen worden afgedrukt, zullen ook de barrière voor het illegaal verspreiden verhogen. Nog beter is om het lezen van documenten te zekeren met “challenged response”, zoals dat nu bij uw internetbankieren gebeurt met het apparaatje waar u getallen moet intypen. Het wordt dan voor een schender gevaarlijker om te lekken. Daarnaast kan het expres lekken van verkeerde informatie tot grote onzekerheid leiden bij diegenen die een reputatie te verliezen hebben bij het publiceren.
Sociale oplossingen
De echte oplossing moet komen van sociale druk. Lezers moeten protesteren tegen hun media als die crimineel gedrag van ambtenaren belonen. Als media willen meewerken aan het om zeep helpen van de democratische rechtsstaat, het bestaan waarvan zij zelf profiteren, is dat hun verantwoordelijkheid. In Rusland zouden de journalisten graag een fatsoenlijke rechtsstaat hebben. Parlementariërs zouden geen vragen moeten stellen over zaken die op grond van onrechtmatig verkregen informatie boven water gekomen zijn. Lekkende parlementariers moeten worden verstoten door hun eigen fractie en door de media.
(Deze bijdrage wordt tegelijkertijd gepubliceerd op de blog van de auteur.)
Gezien de tamelijk opgewonden toon en het venijn van de natuurkundige Lagendijk is het interessant na te gaan waar deze emoties op gebaseerd zijn.
Het was de achttiende eeuwse Schotse Verlichtingsfilosoof David Hume die zich in zijn beschrijving van de First Principles of Government boog over het schijnbare raadsel van de macht toen hij schreef over
‘the easiness with which the many are governed by the few’
en
‘the implicit submission with which the men resign their own sentiments and passions to those of their rulers.’
om vervolgens te concluderen:
‘When we enquire by what means this wonder is brought about we shall find, that as Force is always on the side of the governed, the governors have nothing to support them but opinion. It is therefore, on opinion only that government is founded; and this maxim extends to the most despotic and most military governments, as well as to the most free and most popular.’
Dit is de kern van de zaak. Het gezag dient elke dag weer zijn macht te legitimeren, in een dictatuur via geweld, in een democratie via propaganda, wat veel minder risicovol is en uiteindelijk goedkoper. Gezien deze waarheid zijn de recente onthullingen door WikiLeaks opnieuw een deuk in de geloofwaardigheid van de macht in de westerse samenlevingen die doorgaan voor democratisch. De macht kan namelijk alleen naar behoren functioneren zolang degenen zonder macht niet weten wat er achter de schermen gebeurt. De magie van de macht berust op geheimhouding, zonder geheimhouding kan de macht niet vrij functioneren, en welke machtige wil niet zoveel mogelijk vrij opereren, onbelemmerd door pottenkijkers? Vandaar dat de macht en de woordvoerders van de macht, de pers en een deel van de wetenschappers, zo verbolgen reageren zodra de facade omvalt en ineens zichtbaar wordt dat we in een Potemkin Dorp leven.
Geachte Heer Van Houcke,
dank dat u de moeite hebt genomen om te reageren.
U had uw reactie ook als trackback kunnen plaatsten.
In een bericht op uw eigen blog (op blogger.com) begrijp ik dat u het feit dat ik reacties eerst in de wachtrij zet, als censuur ervaart.
In tegenstelling tot de mensen die hun blog bij blogger onder brengen, houd ik mij blog zelf bij. Als u op mijn pagina “klachten” had gekeken, zou u gezien hebben wat de reden van deze moderatie is:
“U kunt een reactie plaatsen. Om deze reactie effectief te doen zijn, helpt het om niet te reageren onder pseudoniem. Wij redigeren uw reactie niet en indien uw reactie geen fatsoensnormen overschrijdt, geen spam betreft, geen ordinaire promotie van (commerciële) producten betreft, en wel degelijk een reactie is op een eerder door ons geplaatst bericht, wordt uw reactie – hoe kritisch ook – altijd geplaatst”
Kortom om spam tegen te gaan, dient de moderatie. Het systeem werkt zo dat als iemand één keer een geaccepteerde reactie heeft geplaatst de volgende reacties altijd meteen geplaatst worden. Ik nodig u hierbij uit om dat te doen.
Ik dacht dat uw reactie binnen een paar minuten na uw insturen op mijn site is geplaatst.
Nu wat betreft uw inhoudelijke bezwaar:
“venijnig en emotioneel” vindt u mijn reactie. Die kwalificaties zijn niet inhoudelijk en laat ik voor uw rekening.
U schampert over het democratisch gehalte van de westerse landen. Het niet eens zijn met wat er in een democratie gebeurt, wijten aan een gebrek aan democratisch gehalte, berust op vertrouwen in eigen morele superioriteit.
Mener Lagendijk, u maakt het uzelf iets te gemakkelijk. Ik bedoel dit: aangezien transparantie de kern is van een ware democratie moet er zoveel mogelijk openbaar worden gemaakt. Ik geef een voorbeeld:
Op de dag van de illegale inval in Irak, 20 maart 2003, gaf de NRC, die zich afficheert als ‘kwaliteitskrant,’ in een redactioneel commentaar het volgende advies:
‘Nu de oorlog is begonnen, moeten president Bush en premier Blair worden gesteund. Die steun kan niet blijven steken in verbale vrijblijvendheid. Dat betekent dus politieke steun – en als het moet ook militaire.’
Had de NRC beschikt over de feiten dan had het geweten dat er geen massavernietigingswapens in Irak opgeslagen lagen die binnen 45 minuten operationeel konden worden gemaakt, zoals premier Blair loog, maar toch premier Balkenende met die leugen overtuigde. Omdat de media dagelijks gebruikt worden om de propaganda van de macht te verspreiden en de meeste journalisten binnen de nauwe grenzen van de officiele consensus blijven, besloot de NRC dit rampzalige advies te geven. Inmiddels weten we het resultaat: meer dan 1 miljoen doden in Irak, ongeveer 2,5 miljoen vluchtelingen en een chaos van etnisch gezuiverde enclaves.
Opvallend is hoe autoriteiten en degenen die namens hen spreken transparantie wel een aardig idee vinden, maar een masker dient te blijven. De veronderstelling is dat teveel openheid voor de doorsnee mens niet goed is. Die gedachte is al in de jaren twintig van de vorige eeuw helder verwoord door een van de invloedrijkste journalistieke ideologen van de twintigste eeuw, de Amerikaan Walter Lippmann, werkzaam voor de ‘gevestigde media’ en woordvoerder van de gevestigde belangen die de spelregels als volgt omschreef:
‘public opinions must be organized for the press if they are to be sound, not by the press… Without some form of censorschip, propaganda in the strict sense of the word is impossible. In order to conduct propaganda there must be some barrier between the public and the event. Access to the real environment must be limited, before anyone can create a pseudo-environment that he thinks is wise or desirable.’
Immers,
‘How small our proportion of direct observations is when compared to those observation that are conveyed to us through the media.’
Om nu te voorkomen dat de massa, in de woorden van Lippmann ‘a bewildered herd’ op hol slaat, moet de informatie die de massa krijgt toegediend streng geselecteerd worden, zodat de juiste opvattingen ontstaan. WikiLeaks doorkruist deze strategie en zal daarom uitgeschakeld moeten worden.
Ik vrees dat u de westerse commerciele media nooit echt serieus heeft bestudeerd, anders zou u weten welke functie ze hebben in ons bestel. Kort samengevat: volgens invloedrijke ideologen geldt in een massamaatschappij dat de masssa moet worden beheerst, anders wordt het een chaos, dus moet worden voorkomen dat de massa, in de woorden van Walter Lippmann ‘a bewildered herd,’ op hol slaat. De massa moet gestuurd worden door informatie die streng geselecteerd wordt, zodat de juiste opvattingen ontstaan, want
‘for the real environment is altogether too big, too complex, and too fleeting for direct acquaintance.’
En de massamens
‘is not equipped to deal with so much subtlelety, so much variety, so many permutations and combinations. And although we have to act in that environment, we have to reconstruct it on a simpler model before we can manage with it,’ aldus Lippmann.
De moderne consument moet gevoed worden met hapklare brokken die het complexe van het bestaan eendimensionaal maakt.
De auteur Milan Kundera die journalisten de ‘termieten van de reductie’ heeft genoemd, termieten die zelfs ‘de grootste liefde terugbrengen tot een geraamte van schrale herinneringen’ beschrijft mijn collega’s aldus:
‘Over de hele wereld strooien ze dezelfde simplificaties en cliche’’s uit waarvan mag worden aangenomen dat ze door de meerderheid zullen worden aanvaard, door allen, door de hele mensheid. En het is niet zo belangrijk dat in de verschillende organen van de media de verschillende politieke belangen tot uiting komen. Achter het uiterlijke verschil heerst een en dezelfde geest. Je hoeft de Amerikaanse en Europese opiniebladen maar door te kijken, van rechts zowel als links, van Time tot Der Spiegel: in al die bladen tref je dezelfde kijk op het leven aan, die zich in dezelfde volgorde waarin hun inhoudsopgave is opgebouwd weerspiegelt, in dezelfde rubrieken, dezelfde journalistieke aanpak, dezelfde woordkeus en stijl, in dezelfde artistieke voorkeuren en in dezelfde hierarchie van wat ze belangrijk en onbeduidend achten. De gemeenschappelijke geestesgesteldheid van de massamedia, die schuilgaat achter hun politieke verscheidenheid is de geest van de tijd.’
Die geest accepteert een WikiLeaks niet. Het is jammer dat u niet in staat bent om de context te zien waarin uw beweringen worden gedaan.
Ik was ook verbaasd over de nauwelijks ingehouden onwetenschappelijke woede die bij u is ontstaan. Ik citeer:
‘Ik kan u verzekeren dat het gebrekkige taalgebruik niet te wijten is aan mijn vertaling. Die ‘wij’ in de verklaring is een stelletje ongeregeld, een verzameling anonieme personen zonder enige vorm van legitimiteit en slechts gebonden aan hun eigen morele, politieke en historische standaarden en verantwoording schuldig aan niemand.’
Wat is relevant aan deze kwalificaties? Als journalist en schrijver weet ik dat kwalificaties vaak worden ingezet bij gebrek aan feiten.
Ik wil u toch aanraden om de studie ‘Public Opinion. An Important Work on the Theory of Public Opinion in Relation to Traditional Democratic Theory’ van Lippmann te lezen. Het geeft u een beeld van de wijze waarop westerse opiniemakers al generatieslang over het publiek en de functie van de pers denken.
Meneer Lagendijk,
Nog even voor alle duidelijkheid: het is jammer dat zo weinig mensen in Nederland de massamedia serieus hebben bestudeerd, terwijl toch Jan en Alleman er een mening over ventileert. Nu mijn collega’s bij de commerciele massamedia en andere woordvoerders van de macht welhaast smeken om WikiLeaks uit ter schakelen is het volgende goed om als achtergrond te weten:
‘Lippmann had wide access to the nation’s decision makers… It was Lippmann who first identified the tendency of journalists to generalize about other people based on fixed ideas. He argued that people—including journalists—are more apt to believe “the pictures in their heads” than come to judgment by critical thinking. Humans condense ideas into symbols, he wrote, and journalism, a force quickly becoming the mass media, is an ineffective method of educating the public. Even if journalists did better jobs of informing the public about important issues, Lippmann believed “the mass of the reading public is not interested in learning and assimilating the results of accurate investigation.” Citizens, he wrote, were too self-centered to care about public policy except as pertaining to pressing local issues… Lippmann saw the purpose of journalism as “intelligence work”. Within this role, journalists are a link between policymakers and the public. A journalist seeks facts from policymakers which he then transmits to citizens who form a public opinion… Though a journalist himself, he held no assumption of news and truth being synonymous. For him the “function of news is to signalize an event, the function of truth is to bring to light the hidden facts, to set them in relation with each other, and make a picture of reality on which men can act.” A journalist’s version of the truth is subjective and limited to how he constructs his reality. The news, therefore, is “imperfectly recorded” and too fragile to bear the charge as “an organ of direct democracy.”
To his mind, democratic ideals had deteriorated, voters were largely ignorant about issues and policies, they lacked the competence to participate in public life and cared little for participating in the political process. In Public Opinion (1922), Lippmann noted that the stability the government achieved during the patronage era of the 1800s was threatened by modern realities. He wrote that a “governing class” must rise to face the new challenges. He saw the public as Plato did: a great beast or a bewildered herd – floundering in the “chaos of local opinions.”
The basic problem of democracy, he wrote, was the accuracy of news and protection of sources. He argued that distorted information was inherent in the human mind. People make up their minds before they define the facts, while the ideal would be to gather and analyze the facts before reaching conclusions. By seeing first, he argued, it is possible to sanitize polluted information. Lippmann argued that seeing through stereotypes (which he coined in this specific meaning) subjected us to partial truths. Lippmann called the notion of a public competent to direct public affairs a “false ideal.” He compared the political savvy of an average man to a theater-goer walking into a play in the middle of the third act and leaving before the last curtain. Early on Lippmann said the herd of citizens must be governed by “a specialized class whose interests reach beyond the locality.” This class is composed of experts, specialists and bureaucrats. The experts, who often are referred to as “elites,” were to be a machinery of knowledge that circumvents the primary defect of democracy, the impossible ideal of the “omnicompetent citizen”. Later, in The Phantom Public (1925), he recognized that the class of experts were also, in most respects, outsiders to any particular problem, and hence, not capable of effective action. Philosopher John Dewey (1859–1952) agreed with Lippmann’s assertions that the modern world was becoming too complex for every citizen to grasp all its aspects, but Dewey, unlike Lippmann, believed that the public (a composite of many “publics” within society) could form a “Great Community” that could become educated about issues, come to judgments and arrive at solutions to societal problems… Lippmann was an informal adviser to several presidents. He had a rather famous feud with Lyndon Johnson over his handling of the Vietnam War, of which Lippmann had become highly critical. On September 14, 1964, President Johnson presented Lippmann with the Presidential Medal of Freedom.’
http://en.wikipedia.org/wiki/Walter_Lippmann
Het zal duidelijk zijn dat binnen deze moderne context ‘de kudde van burgers’ beheerst moeten worden door
“a specialized class whose interests reach beyond the locality.”
hetgeen nog eens zo fraai is aangetoond door mijn oud VPRO-collega Chris Kijne toen hij in al zijn onschuld dit schreef over onze collega’s:
”had u tot voor kort gedacht dat een minister van Financien er mee weg zou komen wanneer hij tegen de Kamer zei: “Nee, natuurlijk heb ik u vorige week, toen ik op het punt stond de grootste ingreep in de economie te doen die een minister van financien ooit heeft gedaan, niet de waarheid verteld. En als ik volgende week een nog grotere ingreep ga doen, vertel ik het u weer niet.” Is toch gebeurd. Gaat over democratie. En het vreemdste is: we vinden allemaal nog dat Bos gelijk heeft ook. Voor ons journalisten was het natuurlijk niet nieuw dat Wouter Bos ons niet altijd de waarheid vertelde. Wel is het nieuw dat ik op dit moment even niet meer weet of ik wel even hard als vroeger mijn best moet doen om hem die waarheid te laten vertellen. Of er inderdaad niet even een hoger belang is dan ‘de waarheid, niets dan de waarheid.”’
De journalistiek dient hogere belangen dan ‘de waarheid,’ en iedere journalist die dit ontkent bedriegt zijn publiek en zichzelf. Dat alles heeft natuurlijk niets met democratie en persvrijheid te maken, maar dat had u ongetwijfeld al begrepen.
vriendelijke groet
stan van houcke
Professor Lagendijk,
U beweert het volgende:
‘WikiLeaks ondermijnt democratie,
Voor menigeen is Julian Assange, de oprichter van WikiLeaks, een held. Ik beschouw de manier waarop WikiLeaks aan het opereren is geslagen een bedreiging voor democratie en rechtstaat…
Het misverstand bij de voorstanders van de praktijken van WikiLeaks is de opvatting dat schenden van vertrouwelijkheid van confidentiële documenten goed is. Een dergelijke opvatting houdt impliciet een gevoel van morele superioriteit in tegenover de meerderheid van een democratie’.
Oke. Laten we nu van het theoretische naar het feitelijke kijken. WikiLeaks heeft ondermeer dit openbaar gemaakt:
‘The Obama administration has ordered diplomats to gather vast amounts of personal, biometric and banking details about key global figures, including the United Nations Secretary-General, Ban Ki-moon.’
http://www.independent.co.uk/news/world/politics/deceits-plots-insults-america-laid-bare-2146208.html
Als nu de democratie daadwerkelijk zou functioneren en de pers daadwerkelijk de macht had gecontroleerd zoals ze claimt dan was dit feit allang bekend geweeest, want dan had op zijn minst 1 Amerikaans Congreslid geprotesteerd tegen deze obscure praktijken. Bovendien had dan tenminste 1 journalist zijn werk goed gedaan door zijn publiek te informeren. Dat moet in een democratie wel, aangezien de burgers moeten weten wat er precies gebeurd voordat ze ter zake kundig hun stem kunnen uitbrengen. Maar omdat zowel de democratie als de pers niet naar behoren functioneren, bleef dit feit lange tijd geheim tot het goddank via WikiLeaks geopenbaard werd. Maar nu, in plaats van dat de volksvertegenwoordigers en de pers ogenblikkelijk hun omissie corrigeerden en hun controlerende taak serieus gingen opvatten , gaat het hen op dit moment niet om de inhoud, maar om de vorm. En ondertussen verzuimen ze te onderzoeken waarom de Amerikaanse regering zo nodig over prive-gegevens wil beschikken van vooraanstaande autoriteiten. En dit is maar 1 voorbeeld.
De vorm wordt aangegrepen om de inhoud te kunnen blijven verzwijgen.Tegelijkertijd onstaat er een Babylonische spraakverwarring waarbij Jan en Alleman die nauwelijks geinformeerd zijn een duit in het zakje doen. En dat is ook de bedoeling. De opzet is niet om de macht te controleren, maar om WikiLeaks te criminaliseren zodat de Amerikaanse overheid kan blijven doen wat haar uitkomt. In het geheim natuurlijk, omdat het tegen de democratische regels indruist. Maar dat vinden de woordvoerders van de macht geen onoverkomelijk probleem. Ook dat is verklaarbaar, want in een maatschappij dat gebouwd is op kennis, betekent kennis macht, en hoe minder kennis des te minder macht en vice versa. En hoe minder de burger weet des te meer weet de macht en de poortwachters van de macht. Dat heeft niets met democratie te maken, maar alles met… juist, macht.
En let nu op hoe u als waardevrije wetenschapper ineens furieus tekeer kan gaan, alsof de wereld wordt bedreigd door een nieuw kwaad. Uw kritiek op WikiLeaks gaat meteen van start via het vanouds beproefde systeem van criminaliseren. Niet de zaak zelf is doorslaggevend maar de wijze waarop het gepresenteerd werd. Er volgt geen rationeel feitelijk betoog, maar een met emotionele kwalificaties gelardeerd opiniestuk. U laat onmiddellijk elke wetenschappelijke neutraliteit varen. De beuk erin. U bent duidelijk vertoornd, uw wereldbeeld is aangetast. Dat wil zeggen niet het feit dat er achter de schermen in naam van ons allerlei dubieuze zaken worden bedreven, nee het gaat om, ik citeer u:
‘de praktijken van WikiLeaks,’
die een
‘bedreiging voor democratie en rechtstaat’ vormen. En dat allemaal door ‘een stelletje ongeregeld, een verzameling anonieme personen zonder enige vorm van legitimiteit en slechts gebonden aan hun eigen morele, politieke en historische standaarden en verantwoording schuldig aan niemand.’ Obscurantisten dus behept met een ‘gevoel van morele superioriteit,’ die eigenlijk toebehoort aan een kaste van specialisten waartoe ook u zich ongetwijfeld rekent, aan mensen met fatsoenlijke ‘morele, politieke en historische standaarden,’ die weliswaar in de praktijk aan nagenoeg niemand ‘verantwoording schuldig’ zijn, maar dat hoeft ook niet want zij behoren nu eenmaal tot de ‘hooggeplaatsten’ die alle ‘legitimiteit’ bezitten die de macht hen kan schenken.
Maar professor Lagendijk, zo zou men u kunnen vragen: de afgelopen vijftig jaar heeft het Westen onder aanvoering van de Verenigde Staten miljoenen mensen in het Midden Oosten, Zuid-Oost Azie, Afrika, Latijns Amerika om zeep laten helpen middels oorlogen dan wel schaarste. Zou het niet beter zijn dat de burgers in wiens naam deze terreur plaatsvindt weten wat er precies achter de schermen voorbereid wordt? Ik bedoel dit: wie loopt nu eigenlijk gevaar? Wie is nu precies een bedreiging voor de democratie?De mensen die transparantie nastreven of de mensen die in het geheim oorlogen voorbereiden? Onlangs wees ik de lezers van mijn weblog op het volgende::
Op de dag van de illegale inval in Irak, 20 maart 2003, gaf de NRC in een redactioneel commentaar het volgende advies:
‘Nu de oorlog is begonnen, moeten president Bush en premier Blair worden gesteund. Die steun kan niet blijven steken in verbale vrijblijvendheid. Dat betekent dus politieke steun – en als het moet ook militaire.’
Ondanks de wereldwijde massale demonstraties van burgers tegen de inval in Irak, ondanks het feit dat de inval in strijd was met het internationaal recht, en ondanks het feit dat al tenminste een half miljoen Irakese kinderen gedood waren als gevolg van de totale vernietiging van de Irakese infrastructuur en de boycot van alles dat burgers nodig hebben om te kunnen overleven, was de NRC-redactie fervent voorstander van niet alleen ‘politieke steun’, maar ook ‘militaire.’ Het resultaat is bekend: de dood van meer dan een miljoen Irakezen, meer dan 2,5 miljoen vluchtelingen, terwijl Irak zelf is versplinterd in etnisch gezuiverde gebieden, waardoor ook de polder nu medeverantwoordelijk is voor grootschalige oorlogsmisdaden die het resultaat zijn van het gegeven dat onze ‘steun’ niet bleef ‘steken in verbale vrijblijvendheid.’ Had de NRC daarentegen zijn journalistieke arbeid verricht dan had het nooit kunnen oproepen om de liegende en bedriegende Bush en Blair te steunen. Niet voor niets hebben naderhand zowel The New York Times als de Washington Post zich verontschuldigd voor het feit dat ze zich op sleeptouw hadden laten nemen door een kleine groep neoconservatieven, de meesten van hen pro-Israel lobbyisten. Zo niet de NRC, die zweeg in alle talen. Maar inmiddels zwijgt de redactie van de SP-multimiljonair Derk Sauer zeker niet wanneer het gaat om de man die via WikiLeaks allerlei geheim gehouden informatie openbaart, een geweldige gebeurtenis in een democratisch systeem dat gebaseerd is op de gedachte dat de mens in staat moet zijn z’n eigen lot mede te bepalen. Een democratie staat en valt bij de informatie waarover de burgers kunnen beschikken, en geheimhouding is een manier om de democratie uit te hollen. Zo enthousiast als de NRC was voor de steun aan het illegale westerse geweld tegen een autonome natie, zo negatief is het over Julian Assange van WikiLeaks.
http://stanvanhoucke.blogspot.com/2010/12/de-nuance-van-de-nrc-189.html
Professor Lagendijk, theoretisch klopt uw model wel: uitvoerende macht, rechterlijke macht, wetgevende macht, trias politica en dan als klap op de vuurpijl ook nog eens de commerciele pers die alles haarscherp controleert. Maar in de praktijk is het bijna een even grote chaos als het in deeltjesversneller kan zijn. Het heeft allemaal te maken met de vooronderstellingen waarmee men begint, de wijze waarop men kijkt. Een relativiteitstheorie voor het menselijk handelen, zou veel verhelderen. De dingen kunnen zich anders gedragen dan men verwacht.Ik begrijp dat afhankelijk van de gebruikte meetopstelling straling zich voor doet als golven dan wel als een stroom van massaloze deeltjes, de fotonen, maar daar weet u veel meer van dan ik, net zoals ik de journalistiek beter doorgrond dan u het ooit zal kunnen. Ieder zijn vak, nietwaar?
vriendelijke groet
stan van houcke
Wat een onzin!
Wikileaks ondermijnt niet de democratie, maar het foute gedrag van de democratisch gekozen regeringen die hun macht misbruiken!
Met uw redenering insinueert u dat de kiezers met dit gedrag instemmen, gelooft u dit echt zelf?
Geachte Vinofresco,
dank u voor uw reactie.
In een beschaafde wereld proberen we elkaar te overtuigen. Als u het met iemand niet eens ben, hoeft het nog niet te betekenen dat die persoon gek is of onzin uitkraamt. Twee uitroeptekens en “insinueert’, toe maar. Ik ben niet doof.
Als kiezers niet instemmen, kunnen ze altijd op een andere partij stemmen.
meneer lagendijk,
in een beschaafde wereld, in een democratie, gaat een ontwikkeld mens ook serieus in op rationele argumenten van zijn tegenstander, tenzij men ‘doof’ is. ik verwacht van u dus dat u reageert op de argumenten die ik aanvoer. Het gaat mij om de disciplinerende rol van de media zoals die in de angelsaksische wereld uitgebreid wetenschappelijk is onderzocht.
Laat ik u nog een voorbeeld geven. De invloedrijke Amerikaanse socioloog C. Wright Mills omschreef kort maar krachtig het westerse bestel als ‘rationalisme zonder rede,’ waarbij
‘de machthebbers de opinies [verschaffen] en de middelen waarmee die gerealiseerd kunnen worden. Mensen bestaan in de mediamarkten alleen als massa; hun acties verlopen parallel omdat hun opinies parallel verlopen, en hun opinies zijn parallel omdat ze alle uit één bron afkomstig zijn: die van de media. […] De mensen zijn, zelfs als ze handelen, meer toeschouwers dan medespelers. Het publiek van de massamaatschappij handelt bij acclematie, bij plebisciet. Passief staat het toe, actief klapt het in de handen. Het is geen handelen dat uit eigen, autonome beslissingen of initiatieven voortkomt; het is geconditioneerde reactie op gecontroleerde stimuli die van het centrale beheerapparaat uitgaan. Omdat het publiek van de massamaatschappij markt voor de media en geactiveerde massa is geworden, is de discussiefase van het proces van opinievorming vrijwel uitgeschakeld.’
Mills toonde al een halve eeuw geleden gedocumenteerd aan dat
‘het doel van de opinie-organisatoren [is] om de bevolking in een voortdurende staat van emotionele onderworpenheid te houden… Immers, als het maar eenmaal gelukt is om een mentaliteit van volgzaamheid en gehoorzaamheid te kweken, is het niet moeilijk meer om de mensen te doen geloven en te doen voelen wat men maar wil… hun opinies zijn parallel omdat ze alle uit 1 bron afkomstig zijn: die van de media.’
Het grote probleem van de democratie is dat wanneer het volk de volksheerschappij opeist de oude elite zijn macht kwijtraakt aan een nieuwe elite die nog meer uiting geeft aan wat de Amerikaanse historicus Daniel Boorstin als volgt omschreef:
‘One of the tendencies of democracy… is the danger that rhetoric would displace or at least overshadow epistemology; that is, the temptation to allow the problem of persuasion to overshadow the problem of knowledge. Democratic societies tend to become more concerned with what people believe than with what is true, to become more concerned with credibility than with truth.’
De rol van de ‘gevestigde media’ hoeft geenszins de democratie te verstevigen. Integendeel zelfs zo blijkt uit talloze studies.
[…] ‘WikiLeaks ondermijnt democratie‘, aldus Ad Lagendijk.Wij denken dat dat wel meevalt, aangezien WikiLeaks in de laatste lading documenten, waarover zoveel te doen schijnt te zijn, geen werkelijk onthutsende onthullingen doet, maar goed, Ad Lagendijk denkt dat Wikileaks de democratie ondermijnt en dat is zijn goed recht. […]
Stan van Houcke is een sukkel en discussiëren met Stan van Houcke is zonde van iedereen zijn tijd. Zie http://www.opinieleiders.nl/wordpress/?cat=92
“Het blootleggen van verborgen gehouden crimineel gedrag juich ik toe en ben ik bereid om actief aan mee te werken. Criminele handelswijze kan in dit verband ruim worden geïnterpreteerd, zodat ook allerlei schendingen van tuchtrecht eronder vallen. Inbreuken op internationaal recht, zoals oorlogsrecht, zijn tevens ingesloten. Als WikiLeaks aantoont dat Amerikanen oorlogsmisdaden begaan hebben, applaudisseer ik voor die openbaring.”
Heeft Lagendijk eigenlijk überhaupt wel enig idee wat er in de gelekte documenten staat?? Amerikaanse diplomaten verzamelen overal prive-informatie van officials t/m creditcardnummers. Het doel daarvan kan alleen crimineel zijn. De beruchte Iraq-video waarop burgers geëxecuteerd worden vanuit de lucht door de Amerikaanse luchtmacht. Dat zijn belangrijke zaken die de Wikileaks-documenten en video’s onthullen.
Volgens Lagendijk lekken mensen uitsluitend uit frustratie. Misschien volgen ze hun geweten. Dat centrale aspect is iets wat natuurlijk uit te na bedisccussieerd wordt in de serieuze bijdragen aan de kwestie van de klokkeluiders. Lagendijks bijdrage valt daar buiten.
meneer lagendijk
ik heb geen reactie gekregen van u op mijn kritiek, kennelijk omdat u geen discussie wil. Ik krijg de indruk dat u alleen uw eigen gram kwijt wilde en — naar ik moet aannemen — liever geen tegenspraak wenst. Deze houding ziet men vaker in de polder, het is een soort provinciaal reflex, je roept iets dat je dwars zit en vervolgens negeer je serieuze kritiek op hetgeen je beweerd hebt. En een serieuze discussie is wel degelijk belangrijk gezien de opmerkelijke uitspraken van u. Zo meent u in uw nogal onbesuisde opiniestuk dat, ik citeer:
‘Parlementariërs zouden geen vragen moeten stellen over zaken die op grond van onrechtmatig verkregen informatie boven water gekomen zijn. Lekkende parlementariers moeten worden verstoten door hun eigen fractie en door de media.’
En, zo mogelijk nog opmerkelijker:
‘Het niet eens zijn met wat er in een democratie gebeurt, wijten aan een gebrek aan democratisch gehalte, berust op vertrouwen in eigen morele superioriteit.’
Wanneer onze samenleving volgens uw regels zou worden geordend dan zouden alleen de regelmatig slecht of onjuist voorgelichte volksvertegenwoordigers de democratie kunnen controleren. Het zou in concreto hebben betekend dat de oorlog in Vietnam, waarbij door de Amerikaanse terreur ruim 3 miljoen Zuid-Oost Aziaten gedood werden, misschien nog steeds niet was beeindigd. Om dit duidelijk te maken even wat achtergrondinformatie over Daniel Elsberg:
‘In 1964 vertrok Ellsberg als legerofficier naar Vietnam en diende twee jaar als officier in het Korps Mariniers. Na zijn terugkeer in de Verenigde Staten ging hij aan het werk als militair analist voor het Pentagon. Daar kreeg hij toegang tot circa 7.000 topgeheime documenten, die aantoonden hoe verschillende Amerikaanse presidenten bewust hadden gelogen over de oorlog in Vietnam. Uit het dossier bleek dat de regering wist dat de oorlog in Vietnam niet kon worden gewonnen en dat er veel meer slachtoffers waren dan er openlijk werd toegegeven.
Ellsberg kreeg gewetensproblemen en speelde kopieën van de ‘Pentagon Papers’ door naar The New York Times en 17 andere kranten. Henry Kissinger was destijds minister van Buitenlandse Zaken en noemde Ellsberg the most dangerous man of America, die met alle mogelijke middelen gestopt moest worden, en bedacht met deze zin de naam van de film over het leven van Ellsberg. President Nixon en zijn staf lieten het niet bij woorden alleen en deden alles om Ellsberg in diskrediet te brengen, of hem eventueel tot zelfmoord te drijven. Zelfs de rechter die zich over de zaak Ellsberg moest buigen, werd de functie van directeur van de FBI aangeboden. Tegen Ellsberg werd 115 jaar celstraf geëist, maar de rechter sprak de klokkenluider vrij.’
http://nl.wikipedia.org/wiki/Daniel_Ellsberg
Volgens uw ideologie had Elsberg moeten worden ‘verstoten’ uit ons midden en de volksvertegenwoordigers hadden de feiten niet mogen gebruiken, maar zouden gedwongen zijn geweest een smerige oorlog te blijven steunen. Dit voorbeeld geeft aan hoe absurd die opvattingen zijn. Ze zijn van een kinderlijke eenvoud, en ondermijnen de geest van de democratie. Immers, de democratie gaat ervan uit dat burgers op grond van de juiste feiten hun eigen lot mede kunnen bepalen. Dat is trouwens de reden waarom zoveel geheim wordt gehouden door de autoriteiten. Maar van u mag de macht niet gestoord worden door feiten of morele bezwaren van lieden uit het volk. En zodra men u confronteert met de consequenties van uw meningen dan zwijgt u. Want ook een echt debat mag niet. Meneer Lagendijk, dit doet me denken aan de partijcommissarissen in Oost-Duitsland onder Ulbricht. Ze waren buitengewoon malle mensen.
vriendelijke groet
stan van houcke
Nu we uw geloof tegen het licht houden is het verstandig u de volgende feiten voor te leggen:
In 2007 ontving de 1 procent rijkste Amerikanen 23,5 procent van het totale inkomen in dat land. 1 procent ontving dus bijna een kwart van alle inkomens. Dat is meer dan het totale inkomen van de 50 procent burgers die tot de laagste inkomens behoren. Sinds de jaren zeventig is het inkomenspercentage van de 1 procent allerrijksten bijna verdrievoudigd. Bovendien bezit die 1 procent van de Amerikanen meer dan 40 procent van alle rijkdom in het land.
Welnu professor Lagendijk:
hoe verklaart u het dat in een democratie, waar de kiezers op telkens weer andere kandidaten konden stemmen, 1 procent van de allerrijksten een kwart van alle inkomsten in handen wist te krijgen en 40 procent van alle rijkdommen? Met andere woorden: waarom vindt de volksvertegenwoordiging het belangrijk dat miljardairs nog rijker worden, de armen nog armer, terwijl de middenklasse vernietigd wordt? Mankeert die democratie iets, of mankeert uw visie iets? Of beide?
En nu we toch bezig zijn: hoe verklaart u het feit dat meer dan de helft van de Amerikaanse Congresleden miljonair is, terwijl tegelijkertijd maar 1 procent van de Amerikanen miljonair is? Kortom, de rijken zijn 50 keer meer vertegenwoordigd in de volksvertegenwoordiging. Hoe verklaart u dat? Hoe verklaart u tevens dat bijna de helft van de Amerikaanse kiesgerechtigden al meer dan een halve eeuw niet meer stemt omdat men weet dat de VS gerund wordt door een plutocratie? Mankeert die democratie iets, of mankeren uw theoretische opvatingen iets? Of beide? Graag antwoord, overigens ook mijn weblog staat open voor u. Maar luistert u eerst nog even naar een Amerikaanse deskundige, dat is beter voor de kwaliteit van hetgeen men zo voor de vuist weg beweert.
http://zaplog.nl/zaplog/article/senator_bernie_sanders_legt_de_vinger_op_de_zere_plek
Volgens professor Ad Lagendijk
‘zouden parlementariërs geen vragen moeten stellen over zaken die op grond van onrechtmatig verkregen informatie boven water gekomen zijn. Lekkende parlementariers moeten worden verstoten door hun eigen fractie en door de media.’
En daarnaast stelt hij dat
‘het niet eens zijn met wat er in een democratie gebeurt, wijten aan een gebrek aan democratisch gehalte, berust op vertrouwen in eigen morele superioriteit.’
Men dient waakzaam te zijn zodra mensen voor ons allen willen bepalen hoe wij burgers dienen te leven en wie een democraat is en wie niet. Het probleem van de natuurkundige Lagendijk is dat hij er blind vanuit gaat dat de samenleving net als de natuurkunde gevormd wordt door onveranderlijke wetten, en dat wat is altijd zo zal zijn. Hij beseft niet dat in het menselijk bestaan alles in beweging blijft. De enige natuurwet in het leven van een mens is de wet van de verandering, panta rhei.
http://stanvanhoucke.blogspot.com/2010/12/ad-lagendijk-professor-8.html
Ik herhaal mijn woorden nog eens vanwege ‘the new power governments have to punish publishers,’ met voorop internet. Ad Lagendijk zal de censuur ongetwijfeld toejuichen omdat hij van mening is dat het lekken van geheimen ‘de democratie ondermijnt’ en dus blij is met de ‘overwinning’ van de macht. Maar er zijn nogal wat mensen die een andere mening hebben en die volgens Lagendijk daarmee sympathiseren met
‘een stelletje ongeregeld, een verzameling anonieme personen zonder enige vorm van legitimiteit…’
Onder andere op de Huffington Post is de volgende waarschuwing te lezen:
‘Victory in punishing WikiLeaks could be hollow at best. A critical lesson we should take from what has happened is that the Internet is vulnerable to abuse by governments who want to silence those who expose them.’
http://www.huffingtonpost.com/civil-beat/post_1415_b_794912.html
Meneer van Houcke,
Ik vrees dat uw pogingen om een reactie te ontlokken aan de heer Lagendijk ijdel zijn. Het ziet er toch echt naar uit dat hij meer verstand heeft van natuurkunde dan van politiek. En dat is heus niet meteen een drama maar laten we om die reden zijn bijdrage aan deze discussie gemakshalve afdoen als een achterhoedegevecht van hen die nog intens geloven in het ouderwetse model van natiestaten en alles wat daar bij komt kijken.
@Busy Beaver
De heer Van Houcke en ik geven onze mening onder onze eigen naam. Geen pseudoniem.
Meneer Lagendijk,
Het zijn niet de namen die gewicht in de schaal leggen maar de inhoud van datgene wat te berde wordt gebracht. Daar zult u (en anderen) het echt mee moeten doen.
Lafheid is van alle tijden
Stan Houcke geeft in meerdere reacties aan waar ’t hem knelt in onze moderne democratie. Hoe dit dit gedegen en behoorlijk uitgebreid ook. En weet u waar ik mij nu aan stoor?
Dat u namelijk niet ingaat op zijn zonder meer scherpe kritiek op uw stuk. Dat vind ik jammer. Sterker nog, ik denk dat u zichzelf daarmee tekort doet. U bent intelligent en ik ga er bovendien vanuit dat u met beide benen in de wereld staat en dan zou het u sieren wanneer u uw betoog ter harte neemt en het tot het uiterste verdedigt met goede argumenten totdat het niet anders meer kan. Klaarblijkelijk laat u het op dit kritieke punt afweten. Nogmaals, ik vind dat oprecht jammer. Temeer daar u mij zojuist van lafheid meent te moeten beschuldigen…
En voor dit moment rest mij niets dan te zeggen dat ik uitkijk uit naar uw repliek op van Houcke.
Een goedenavond.